Auteur Archief

Verrassende handschriften

dinsdag, 13 april 2010

Samen met collega Liesbeth van der Doe ben ik bezig met het beschrijven van de handschriften die de Zeeuwse Bibliotheek in haar collectie heeft. Dat doe ik met veel plezier en dat komt vooral door de verrassingen die elke keer uit de enveloppes komen.

De laatste maanden waren dat 200 handschriften van dokter Jacobus de Puyt. Hij leefde van 1740-1812 en was een tijdgenoot van de bekende Vlissingse dokter David Henri Gallandat.

De Puyt leefde en werkte in Middelburg, was wat bescheidener dan dokter Gallandat maar zeker niet minder kundig. Ook hij legde zich toe op de verloskunde. Van de 200 handschriften zijn er 160 ‘observaties’ over zware bevallingen waarvan 14 van tweelingen.
Hij beschrijft steeds waar hij naartoe gaat: Op 25 mei geroepen bij een bevalling op de Kousteensedijk. De ene keer met een goede afloop:  Moeder en kinders waren de 9e dag seer welvarende”.  Andere keren werd er een dood kind geboren of overleefde de moeder de bevalling niet.

Ook bijzonder zijn de brieven van  Abraham Beeckman, de vader van Isaac Beeckman, de bekende natuurwetenschapper uit de 17e eeuw. Abraham Beeckman kwam uit Engeland en was kaarsenmaker. Verder was hij actief in de nog jonge protestantse kerk van Middelburg. Hij had een uitgesproken mening over het dopen van kinderen.  Er zijn brieven van Philips van Landsberghe en Antonius Walaeus aan Abraham Beeckman. Brieven van Abraham Beeckman aan o.a. Herman Faukelius, aan Antonius Walaeus en aan de Kerkenraad. Walaeus speelde een bemiddelende rol bij een conflict met de kerkenraad met als gevolg dat Abraham Beeckman tot ouderling benoemd werd.

Ertussen zat ook het oudste handschrift dat wij tot nu tegenkwamen: Een brief uit 1597, weliswaar zwaar beschadigd, maar toch… erg bijzonder om in handen te hebben! (HS 5067)

briefuit1597

Het toetje is een mooi cahier met daarin tekening van tafelschikkingen bij dinées en soupées. Op de getekende schotels staan de gerechten: gestoofde ‘cabeljouw’, ‘desert’, eendeborst, duifjes, etcetera.

tafelschikking

Cocky Klaver, Zeeuws Documentatiecentrum

Oude Gerritsz-orgel: Middelburg of Utrecht?

maandag, 8 maart 2010

In de media wordt veel aandacht besteed aan het oude orgel van de Nicolaïkerk te Utrecht. Er vindt een landelijke discussie plaats over de toekomst van dit orgel.

Aangezien het voor de Zeeuwse orgelliefhebber ook belangrijk is wat er met dit orgel gaat gebeuren -de kas van dit orgel bevindt zich namelijk in de Koorkerk te Middelburg- leek het mij goed om vanuit de Zeeuwse Bibliotheek aandacht aan dit onderwerp te besteden.

De Zeeuwse Bibliotheek heeft in de muziekcollectie een zwaartepunt op het gebied van orgelmuziek en literatuur over orgel en participeert samen met de Stadsbibliotheek Haarlem in het Kenniscentrum voor orgelmuziek : orgelmuziekweb

Waarom is dit orgel zo belangrijk en waarom kwam er een landelijke discussie op gang over dit orgel?

Het oorspronkelijke orgel van de Utrechtse Nicolaïkerk is het oudste orgel van ons land. Het werd in 1479 gebouwd door Peter Gerritsz. In 1547 vernieuwde Cornelis Gerritsz het bovenwerk en voegde een rugpositief (het voorste gedeelte van het orgel) toe. In de 17de en 18de eeuw werkten onder anderen Dirck Petersz de Swart, Jacob Jansz van Lin, Galtus van Hagerbeer, Johan Nicolaas Heerman en Christian Mueller aan het instrument. In 1886 kreeg de Nicolaïkerk een nieuw orgel. Het oude orgel werd overgebracht naar het Rijksmuseum, waar het tot 1940 hing. Het orgel was echter niet bespeelbaar.  Bij de ontruiming van het Rijksmuseum (wegens de dreigende oorlog) werd het orgel gedemonteerd en opgeslagen, waarna de kas in 1952 in bruikleen werd gegeven aan de Koorkerk in Middelburg.

Inmiddels zijn er concrete plannen om de kas in de Nicolaïkerk te herenigen met het binnenwerk en het instrument weer bespeelbaar te maken. Veel orgelliefhebbers kijken hier naar uit. Er zijn ook groeperingen die het orgel liever niet willen laten restaureren.

De bezwaren komen met name van de gebruikers van de Koorkerk. Zij menen dat alleen al het bespeelbaar maken teveel schade aanbrengt aan het orgel. Een alternatief is een goede replica…middelburg_koorkerk6

Ik ben zeer benieuwd hoe deze discussie zich ontwikkelt, het laatste woord is hier nog niet over gezegd.

In dit kader wil ik de (orgel)liefhebber nog attent maken op het prachtige boek dat eind 2009 is uitgekomen in de serie ‘Nederlandse Orgelmonografieën’: ‘Het oude orgel van de Nicolaïkerk te Utrecht. Kroongetuige van de Nederlandse muziekgeschiedenis’. Dit boek is een eerbetoon aan dit fascinerende orgel, dat getuigenis aflegt van de allervroegste Nederlandse orgelbouw.

Het boek is opgenomen in de muziekcollectie van de Zeeuwse Bibliotheek.

Ik kan het van harte aanbevelen.

Rea Bensch, domeinspecialist muziek

eReader demonstratie 13 en 20 maart

dinsdag, 2 maart 2010
eReader

eReader

Er bestaat bij veel mensen nog wel wat weerstand als het gaat om de eReader. Een ‘echt’ boek leest toch veel prettiger? De omslag wekt de interesse van de potentiele lezer en wat te denken van de geur van het papier van oude- of vers gedrukte boeken? Daar kan toch geen electronica tegenop? Dat een eReader ook voordelen heeft kan niet ontkend worden. Vooral het grote aantal boeken dat je kunt opslaan in dit ingenieuze apparaatje spreekt de mensen aan.

Zoals al eerder aangekondigd in dit weblog gaat de Zeeuwse Bibliotheek ook met haar tijd mee. Op zaterdag 13 en 20 maart zullen wij daarom voor het publiek op het Plein (begane grond) een doorlopende demonstratie geven van eReaders. We hebben vijf verschillende eReaders aangeschaft. U kunt dan zelf zien hoe u eBooks kunt downloaden en ‘het nieuwe lezen’ ervaren.

Machteld Berghauser Pont, Communicatie

OPROEP ZEEUWSE POSTER 2009

maandag, 1 februari 2010

wehangen2009bannerDe Zeeuwse Bibliotheek organiseert in samenwerking met de PZC en het CBK Zeeland alweer de derde editie van de zoektocht naar de beste Zeeuwse poster.

Zowel de jury- als de publieksprijs werd vorig jaar gewonnen door men@work uit Middelburg, met de poster voor Film by the Sea 2008.

Welke posters verschenen er het afgelopen jaar in Zeeland? De Zeeuwse Bibliotheek roept iedereen op die in 2009 een poster ontworpen heeft en aan de onderstaande voorwaarden voldoet, om hun posters of affiches in te zenden.

Alle posters worden tentoongesteld van 2 maart t/m 24 april 2010 onder de inmiddels bekende titel: We hangen! in het Zeeuws Documentatiecentrum, dat al vanaf 1970 affiches uit de hele provincie verzamelt. De oudste affiches en aankondigingen zijn afkomstig uit het archief van drukkerij Altorffer, de Middelburgse stadsdrukkerij die van 1784 tot 1969 gevestigd was in de Korte Delft.

De PZC zal de digitale stemming voor de publieksprijs organiseren. Vanaf 2 maart kunt u hiervoor stemmen via de website van de PZC of middels een stemformulier bij de expositie in de Zeeuwse Bibliotheek. Een onafhankelijke vakjury zal uit alle inzendingen een winnaar kiezen.

Zo doet u mee: Stuur vóór 5 februari 2010 uw poster in tweevoud en met begeleidende documentatie aan:

Zeeuwse Bibliotheek
We hangen! 2009
M. Berghauser Pont
Postbus 8004
4330 EA Middelburg

De posters kunnen tijdens openingsuren ook afgegeven worden bij de klantenservice van de Zeeuwse Bibliotheek aan de Kousteensedijk 7 in Middelburg.

Voorwaarden

  • De poster is ontworpen door een vormgever die in Zeeland werkzaam is, of de poster is ontworpen ten behoeve van een bedrijf of instelling in Zeeland gevestigd;
  • De poster heeft een minimaal formaat van A3 en een maximaal formaat van A0;
  • De poster is geproduceerd in 2009 in een minimale oplage van 50 exemplaren;
  • Bij uw inzending dient u op 1 A4 duidelijk te vermelden: uw contactgegevens (svp ook e-mailadres), de naam van de opdrachtgever, de naam van de vormgever, de techniek, het formaat, de oplage, de wijze van verspreiding en de communicatiedoelstelling.

eReaders en eBooks in de Zeeuwse Bibliotheek

maandag, 18 januari 2010

eReaderIn deze tijd van onbegrensde mogelijkheden en digitale ontwikkelingen kan de Zeeuwse Bibliotheek als ondernemer in kennis, cultuur en ontmoeting natuurlijk niet achterblijven. Neem nu de eReaders en eBooks.
Een eBook is volgens Wikipedia een afgeronde en elektronische (of digitale) tekst die minimaal voorzien is van een pagina-indeling zoals een ‘gewoon’ boek. Meestal heeft deze een hoofdstukindeling, een zoekfunctie en een bladwijzer. De eReader is het apparaat waarmee je deze digitale teksten kan lezen.
De voordelen: licht in gewicht, de mogelijkheid om een groot aantal boeken mee te kunnen nemen, lezen in het donker, zelf bepalen van de achtergrondkleur en het kunnen instellen van lettertype en/of -grootte.

De verwachting is dat in de toekomst de vraag naar eBooks snel zal groeien. Er zal nog meer keus zijn uit eReaders, smartphones, netbooks en tablets. Ook wordt de eReader tezijnertijd goedkoper, waardoor het voor veel mensen mogelijk zal zijn om er een aan te schaffen. Net zoals destijds bij de dvd-speler. Ook zal het mogelijk zijn om boeken te downloaden via zogenaamde Filesharing Networks.

In maart kan het publiek in de Zeeuwse Bibliotheek kennismaken met de nieuwste eReaders en eBooks. We zullen verschillende modellen demonstreren, zodat de mogelijkheden (en eventuele beperkingen) duidelijk worden. U kunt zien hoe een eReader werkt en zelf ervaren hoe het is om boeken te downloaden en te lezen op dit apparaat.

Meer informatie over de demonstratie binnenkort op de website van de Zeeuwse Bibliotheek.

Machteld Berghauser Pont, Communicatie

Nieuwe projecten

woensdag, 30 december 2009


In 2010 zal de Zeeuwse Bibliotheek, in het kader van diverse projecten, starten met een aantal innovatieve experimenten;

  • Er wordt een applicatie ontwikkeld voor de iPhone, waarmee u Middelburgse gebouwen zoals ze in het verleden waren, aan de hand van foto’s uit de Beeldbank Zeeland kunt bekijken.
  • U kunt dit voorjaar kennismaken met verschillende e-readers en e-books.
  • In het leescafé (een voorlopige locatie) verschijnt een zogenaamd ’touchfoil’. Dat is een scherm (touchscreen) dat door glas (bijvoorbeeld een etalageruit) bediend kan worden. Voorlopig bevat dit scherm drie fotopresentaties, gepresenteerd met http://photosynth.net, later zal de toepassing worden gekoppeld aan de Beeldbank Zeeland, de fotosite van ZeelandNet en aan een beamer op de tweede verdieping. Er wordt ook een link gelegd naar het project ‘de digitale etalages’, waar de Zeeuwse Bibliotheek samen met vier andere bibliotheken subsidie voor heeft ontvangen.
  • In 2010 zullen verschillende projecten rondom erfgoed en het thema water structuur krijgen, zowel digitaal als fysiek in het gebouw.

Edwin Mijnsbergen, informatiespecialist

Alle boeken in de kluis zijn beschreven

maandag, 28 december 2009

Vanochtend, 24 december 2009, heb ik de laatste niet beschreven boekwerken in de kluis op de catalogus ingevoerd. Daarmee werd op de laatste werkdag voor de vrije kerstdagen een project van exact achttien jaar afgerond. Kluis Zeeuwse BibliotheekWant precies op vrijdag 27 december 1991, de eerste werkdag ná de vrije kerstdagen, was ik begonnen met het invoeren van het boekmateriaal in de kluis van de Zeeuwse Bibliotheek. Een deel van de collectie was op papieren werkbladen beschreven, een ander deel was enigszins bekend bij de conservator, en een ander deel was zelfs niet geïnventariseerd. Dat had vooral te maken met de vernietiging en beschadiging van het oud bezit ten gevolge van het bombardement in 1940.

Waarom zo een merkwaardige datum, 27 december? Ik was destijds werkzoekende. Het project was mij aangeboden via het arbeidsbureau. Deze werkervaringsplaats moest per se nog in 1991 beginnen. Anders kreeg de bibliotheek geen subsidie om mij dat jaar te kunnen betalen. Het project gold als een manier om ergens een vaste aanstelling te krijgen. Dat is uiteindelijk ook gelukt. Na achttien jaar houd ik me nog steeds met die zelfde oude boeken bezig, en is een van mijn functies die van assistent conservator.
In het begin bestond mijn taak eruit om de gegevens van de werkbladen om te zetten naar de GGC (nu meer bekend als Picarta) en naar de Vubis-catalogus. Na enkele jaren ervaring opbouwen en GO-cursussen volgen, begon ik ze gewoon zelf te beschrijven. Het jaar 1992 kon ik nog volledig aan dit project wijden. De afgelopen jaren heb ik me acht uur per week met deze taak kunnen bezighouden.
In 2002 heeft een collega een standcontrole in de kluis gehouden. Hij noteerde welke boeken er beschreven waren, en welke nog niet. Dat bleken er planken, ja kastwanden vol te zijn. Vandaar dat de resultaten van die kastcontrole pas vandaag volledig verwerkt zijn.

Marinus Bierens
assistent conservator

donderdag, 17 december 2009

Gepassioneerd van Tchaikovsky: Tchaikovsky 6.1 door Peter Boyer

Tchaikovsky 6.1. uitgevoerd door Peter Boyer

Tchaikovsky 6.1. uitgevoerd door Peter Boyer

Eén van de meest indrukwekkende symfonieën uit de 19de eeuw moet wel de Zesde van Tchaikovsky zijn. De totstandkoming van het werk ging niet over rozen- Tchaikovsky werd geplaagd door depressieve buien die ervoor zorgden dat hij in 1891 de eerste schetsen van de symfonie verscheurde en weggooide. Maar twee jaar later was hij tevreden over het werk en schreef aan zijn broer: “Ik ben nu volledig door het werk in beslag genomen… en ik kan me er bijna niet van losrukken. Ik geloof dat het één van mijn beste werken zal worden. Ik moet het zo snel mogelijk klaarmaken, want ik moet een heleboel zaken regelen en binnenkort naar Londen vertrekken. Ik heb je verteld dat ik een symfonie had geschreven die mij van het ene op het andere moment helemaal niet beviel, en ik verscheurd had. Nu heb ik een nieuwe symfonie gecomponeerd die ik zeker niet zal verscheuren.”

De “Pathétique”, zoals we deze Symfonie nr. 6 Op. 74 kennen, heeft zijn naam te danken aan de eerste uitgevers van het werk. Het is niet zeker of Tchaikovsky zelf deze naam gekozen zou hebben, omdat het Russische woord Patetičeskaja een andere betekenis heeft dan het Franse woord Pathétique, namelijk “gepassioneerd” of “emotioneel”- in tegenstelling tot “droevig” of “meelijwekkend”. Maar hoe dan ook, deze symfonie laat de gevoelens van de toehoorder niet onberoerd.

Dit brengt ons naar Tchaikovsky 6.1 van de Amerikaanse componist Peter Boyer. Tchaikovsky’s symfonie eindigt met wegstervende contrabassen, die met symbolische hartslagen het einde van het leven lijken te verkondigen. Boyer’s Tchaikovsky 6.1. begint met eenzelfde sfeer: de laatste pagina van Tchaikovsky’s partituur wordt achterstevoren gespeeld. Als het ware een wederopstanding.

De noten worden letterljk andersom gespeeld: een dalend interval wordt een stijgend interval, en wat wegstierf, krijgt nu geleidelijk meer kracht. Dit geeft een klankbeeld dat heel duidelijk niet uit de tijd van Tchaikovsky komt, ofschoon het er wel aan gerelateerd is. Het leidt naar een akkoord dat nieuw muzikaal materiaal presenteert, met instrumenten die niet in de Pathétique aanwezig zijn: klokkenspel, vibrafoon, harp en celesta. En zo ontwikkelt de muziek zich als een muzikaal antwoord op de symfonie, met muzikale lijnen, fragmenten en akkoorden die herinneringen oproepen aan deze grootse muziek, ermee in verbinding staan over meer dan een eeuw heen.

Het is de moeite waard om deze CD te lenen bij de Zeeuwse Bibliotheek.

Plaats in de kast: 00/TCHA

Els van de Wijdeven-Millenaar, muziekafdeling

Zeeuwse geschiedenis op schrift

donderdag, 12 november 2009

BoreelBrieven en handschriften in de catalogus van de Zeeuwse bibliotheken

Een bijzondere collectie in de Zeeuwse Bibliotheek is de handschriftenverzameling. Dit is een verzameling van ruim 8000 geschreven documenten over Zeeuwse én niet-Zeeuwse onderwerpen. Het zijn bijvoorbeeld brieven, dagboeken, aantekenboekjes of schriften met verhalen of wetenschappelijke verhandelingen. De meeste manuscripten hebben iets met Zeeland te maken: de auteur is Zeeuws of het is een typisch Zeeuws onderwerp. De beschrijvingen van de handschriften worden in de komende twee jaar toegevoegd aan de catalogus van de Zeeuwse bibliotheken. De handschriften vallen in de catalogus op omdat ze een eigen icoontje hebben: de brieven worden aangegeven door ‘een envelopje’ en de andere handschriften door een gotische ‘a’. Intussen zijn er al 3000 beschrijvingen te vinden en elke week komen er tientallen bij.

Zeeuws Genootschap
De documenten zijn geschreven door bekende én onbekende Zeeuwen. Het merendeel van de auteurs was lid van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen. Dit Genootschap bestaat al sinds 1769. De leden correspondeerden met elkaar én met wetenschappers uit de hele wereld over allerlei onderwerpen zoals literatuur, geneeskunde, politiek en natuurkunde, maar ook over familiezaken. Zij schonken vaak oudere correspondenties of handschriften uit het familiearchief aan het genootschap. Deze manuscripten zijn nog steeds eigendom van het Zeeuws Genootschap.

Zeeuws Documentatiecentrum
plank_kluisSinds de oprichting van het Zeeuws Documentatiecentrum in 1961 is de handschriftenverzameling vooral aangevuld met dagboeken, plakboeken, poesiealbums en schriften met verhalen en gedichten over de oorlog, de ramp van 1953, het dorpsleven, herinneringen aan vroeger tijden of over familie en -gebeurtenissen. Door schenkingen groeit de verzameling nog elke dag.

Uniek
Alle handgeschreven documenten zijn uniek: er bestaat geen tweede van. Het is altijd weer spannend wanneer een nieuw handschrift wordt beschreven: wie is de auteur, van welke datum is de brief, aan wie of voor wie werd geschreven, waar gaat het over en welke extra informatie is te vinden? De oudste brief tot nu toe is een schrijven van de Middelburger Johan Boreel aan de Delftse geleerde Hugo de Groot, gedateerd op 6 mei 1608.

Off-line
RaadpleegruimteZolang nog niet alle documenten in de catalogus te vinden zijn, is het ook mogelijk een off-line bestand te raadplegen met de beschrijvingen van alle handschriften. Dat kan alleen tijdens de openingsuren van de Zeeuwse Bibliotheek. De originele documenten zijn, na het overleggen van een identificatiebewijs, direct aan te vragen en in te zien in de speciaal ingerichte raadpleegruimte.

Liesbeth van der Geest,
Zeeuws Documentatiecentrum/Zeeuwse Bibliotheek.

Vlissingsche courant in Krantenbankzeeland

donderdag, 8 oktober 2009
Logo krantenbankzeeland

Logo krantenbankzeeland

De Vlissingse Courant is sinds enkele weken opgenomen in Krantenbankzeeland.
De krant verscheen –weliswaar aanvankelijk onder een andere naam- vanaf 1802 en werd in 1940 opgenomen in de Middelburgsche Courant, die enkele jaren daarna werd omgedoopt in Provinciale Zeeuwsche Courant. Met de plaatsing van de Vlissingse Courant (ruim 120.000 pagina’s) is Krantenbankzeeland de op één na grootste krantenbank van Nederland en telt ruim 384.000 pagina’s. Beschikbaar zijn de jaargangen 1835 t/m 1849 en 1872 t/m 1938.

Voorzijde Vlissingsch weekblad

Voorzijde Vlissingsch weekblad

De (Zeetijdingen en de) Vlissingse Courant verscheen vanaf 1802, maar zou pas vanaf 1835 regelmatig, twee maal per week, verschijnen. Aanvankelijk bestond de inhoud uit mededelingen van de stadsregering, nieuwstijdingen, mengelingen, advertenties en zeetijdingen over de vaart op Antwerpen. Vanaf 1839 kreeg de courant een uitgesproken politiek karakter. Zo werd er geprotesteerd tegen de wijze waarop de grondwet tot stand kwam en kregen de Middelburgsche- en de Goessche Courant er van langs in de commentaren. Wel leverden die beledigingen de krant enige processen op.

In 1843 en later jaren was de krant een spreekbuis van liberalen zoals D. Donker Curtius en P.L.F. Blussé. In 1849 hield de krant opnieuw op te bestaan, maar in 1861 werd, onder ultra-katholieke signatuur, het Vlissingsch Weekblad opgericht. Vanaf 1872 werd het weekblad opnieuw onder de naam Vlissingsche Courant voortgezet en werd het weer een krant.

Links:
www.krantenbankzeeland.nl
http://zoeken.krantenbankzeeland.nl/?krant=vco (zoeken in de Vlissingse Courant)

Johan Francke, Zeeuws Documentatiecentrum.